عکاسی صنعتی - فریبرز میرکبیری

قوانین کپی رایت در عکاسی

به بهانه انتشار مقاله من درباره کپی رایت به در خواست مجله تندیس

بحث کپی رایت (مخصوصل کپی رایت در عکاسی) یکی از مباحث پر دغدغه همیشگی به خصوص برای هنرمندان بوده و هر از گاهی اعتراضات و شکایات برخی از هنرمندان کشورمان را نیز در این باره شنیده ایم و یا حتی شاید خود ما نیز دچار این تجربه ناخوب استفاده دیگران از آثارمان بدون کسب هیچگونه اجازه یی شده باشیم. با توجه به اهمیت بسیار عکس و عکاسی در دنیای دیجیتال و شبکه های اجتماعی و استفاده هر روزه ما از آنها، حق و حقوقمان به عنوان یک هنرمند (یا عکاس) درباره آثار هنری مان تا چه اندازه است و برای حفظ آثارمان چه باید بکنیم؟

به گفته “جیمز ویستلر” یک هنرمند بابت دید خود مزد می‌گیرد و نه بابت اثر خود، پس شروع کار یک هنرمند و اصولا اهمیت یک اثر هنری در ایده آغازین آن نهفته است و مسلما حفظ آن در درجه اول اهمیت قرار دارد. پس کپی رایت هم شامل ایده و هم شامل اثر یک هنرمند می‌شود که این موضوع در کپی رایت در عکاسی نیز صدق میکند. طرح دعوی درباره استفاده از ایده یک هنرمند کاری بسیار دشوار است و عموما موارد اینچنینی تنها زمانی قابل دفاع است که امکان اثبات این موضوع توسط هنرمند با ارائه مدارک و شواهد معتبر وجود داشته باشد.

اما بیشتر شکایات مطرح شده در دادگاه ها عموما به استفاده بدون اجازه آثار هنری برمی‌گردد.

اصولا یک اثر هنری زمانی ارزش پیدا می‌کند که به دید عموم برسد پس ارائه و به نمایش گذاشتن یک اثر هنری توسط هنرمند امری اجتناب ناپذیر است. اما قسمت دشوار کار حفظ تمامیت حقوق معنوی و مالی اثر برای شخص هنرمند است. متاسفانه در کشور ما سابقه کپی کاری از روی آثار و استفاده بدون اجازه آن امری متداول و روزمره است ولی در چند سال اخیر قوانین مربوط به کپی رایت در ایران نیز روز به روز تکمیل تر شده و اکنون این عمل از دید قانون نیز جرم تلقی می‌شود و تبعات مالی و به خصوص کیفری سنگینی به همراه دارد.

قصد من به عنوان یک عکاس توضیح برخی از حقوق عکاسی درباره آثار هنری و یا تجاری است و به همین دلیل ابتدا نیاز است گریزی به روش‌های ارزش گذاری یک عکس از لحاظ جهانی داشته باشیم زیرا که این موارد المان هایی هستند که در صورت طرح دعوی در یک دادگاه می‌توانیم برای ارزش گذاری خسارت عکس هایمان به آنها اشاره کنیم.

اثر شما چه قدر دیده میشود؟

همانطور که در بالا نیز مطرح کردم ارزش یک اثر هنری به دیده شدن این اثر است و هر چه بیشتر دیده شدن یک عکس مسلما می‌تواند باعث افزایش قیمت آن شود و این نکته بسیار مهمی‌ست که در قیمت گزاری یک عکس توسط هر عکاس نیز باید مورد توجه قرار گیرد. به عنوان مثال اگر عکس شما قرار است در اتاق یک خانه زده شود که روزی ۴ نفر آنرا می‌بینند مسلما قیمت آن متفاوت از زمانی است که روی یک بیلبورد زده می‌شود و هر روز ۴ میلیون نفر آنرا می‌بینند. (منظور ارزش یک عکس تجاری ست و نه عکس هنری)

مورد بسیار مهم بعدی بازه زمانی مورد استفاده از اثر شماست، استفاده از یک عکس به مدت یک روز، یک ماه و یا یک سال قطعا از لحاظ ارزش گذاری نمی‌تواند یکسان باشد؟ تیراژ چاپ شده از عکس شما نیز بسیار مهم است زیرا تاثیر مستقیم در دیده شدن یک اثر دارد. اگر یک اثر برای چاپ در یک کاتالوگ با تیراژ ۱۰۰ عدد استفاده می‌شود مسلما قیمت آن متفاوت با زمانی است که در یک مجله یا روزنامه با تیراژ بالای صد هزار عدد چاپ می‌شود.

محدوده جغرافیای منتشر شده نیز تاثیر بسیاری در ارزش گذاری یک عکس دارد، استفاده اثر در یک استان یا استفاده آن در کل کشور و یا در چند کشور متفاوت شرایط قیمتی متفاوتی را نیز طلب می‌کند. لازم به ذکر است که در صورت نیاز به تمدید مجدد هر یک از موارد فوق نیز مشتری باید دوباره به صاحب اثر مراجعه نموده و با پرداخت مبلغ آن شرایط جدیدی را جهت استفاده از عکس مورد نظر تعیین کند.

شرایط انتشار یک اثر چیست و در چه حالتی ما امکان اعتراض به انتشار یکی از آثارمان را داریم؟

از لحاظ قوانین بین المللی در بحث کپی رایت در عکاسی ، یک عکاس همیشه به عنوان صاحب اثر تلقی می‌شود (به طور دقیق تر کسی که فایل اصلی یعنی فایل خام عکس را در دست دارد) و حتی پس از فروش یک عکس به مشتری نیز تنها عکاس است که صاحب همیشگی آن است باقی میماند. گرچه به صورت نادر و در موارد بسیار خاص طی یک قرارداد امکان انتقال کلیه حقوق یک عکس به شخص دیگر نیز امکان پذیر می‌باشد. در واقع مشتری در زمان دریافت عکس امکان و مجوز استفاده از آن عکس در یک بازه زمانی خاص و طبق شرایط تعریف شده در قرارداد را پیدا می‌کند و نه چیزی بیشتر از آن. (شرایط ذکر شده در بند های بالا)

تمامی این توضیحات به این معناست که شرایط انتشار و محل و یا رسانه مورد انتشار تنها توسط شخص عکاس تعیین می‌شود و در صورتی که از این شرایط تخطی شود صاحب اثر امکان و اجازه اعتراض و در نهایت شکایت از فرد و یا ارگان مورد نظر را پیدا میکند.


مورد بعدی در بحث کپی رایت در عکاسی، استفاده بدون اجازه از یک عکس، در صورتی است که به قصد تبلیغ و به جهت استفاده تجاری باشد. با توجه به اینکه عموم افراد و شرکت‌ها جهت جذب مخاطب و تبلیغات و برند سازی در شبکه‌های اجتماعی حضور دارند پس در صورت انتشار یک عکس در شبکه های اجتماعی نیز امکان شکایت کردن برای عکاس فراهم می‌شود. لازم به یادآوریست در صورتی که عکسی را در صفحه شخصی اینستاگرام و یا دیگر سوشال نت ورک ها منتشر می‌کنید حتی اگر با ذکر نام عکاس مورد نظر نیز باشد، چون این عمل بدون اطلاع و اجازه او انجام شده به شخص عکاس امکان اعتراض و در نهایت شکایت از شما را می‌دهد. هر چند که عموما این اتفاق برای اکانت‌های شخصی اتفاق نمیافتد اما در صورت بازنشر بدون اجازه یک عکس توسط یک شرکت، امکان این پی گیری توسط عکاس قطعا وجود دارد و به احتمال قریب به یقین نیز دادگاه به نفع عکاس مورد نظر رای خواهد داد و آن شرکت نه تنها ملزم به پرداخت غرامت می‌شود بلکه شخص مسئول انتشار عکس شامل جریمه‌های دیگر از جمله زندان  نیز خواهد شد.

در واقع استفاده از یک عکس یا یک اثر هنری شخص دیگر تنها زمانی جایز است که استفاده از آن به خلق یک اثر جدید هنری ختم شود که حتی در آنصورت نیز قضاوت درباره اینکه اثر جدیدی خلق شده است یا خیر مسلما به عهده دادگاه و قاضی مربوطه می‌باشد. با توجه به توضیحات بالا و ضمن اینکه قوانین کپی رایت اکنون در ایران نیز قابل اجراست بهتر است از این پس در انتشار و استفاده از عکس های دیگران دقت بسیار کنیم که روزی درگیر تبعات آن نشویم.

نویسنده: فریبرز میرکبیری

ریبرندینگ شرکت پولاروید در عصر عکاسی دیجیتال

همانطور که در مطلب قبل درباره شرکت پولاروید صحبت کردیم، این شرکت پس از تاثیرات بسیار در دنیای اطراف خود ناچار به متوقف کردن خط تولید خود در سال 2008 شد. کارخانه پولاروید با بیش از 100 هزار فروشگاه در 100 کشور جهان در نهایت ناچار به بستن کارخانه تولید نگاتیو های خود شد. اما Florian Kaps و Andrè Bosman تصمیم به راه اندازی دوباره خط تولید نگاتیو های معروف پولاروید کردند. پروژه ای که با توجه به شرایط دنیای دیجیتال امروز بسیار بلند پروازانه به نظر میرسید و درست به همین دلیل آنرا “پروژه غیر ممکن” Impossible Project نام گذاری کردند.

با مبلغی حدود سه میلیون دلار حق امتیاز تولید نگاتیو های پولاروید  و کارخانه آن در هلند خریداری شد. سال 2010 اولین سال شروع فروش نگاتیو های پولاروید “غیر ممکن” بود که متاسفانه نتیجه خوبی به همراه نداشت، به احتمال زیاد یکی از دلایل اصلی افت کیفیت تولیدات جدید کارخانه نسبت به محصولات قدیم پولاروید بود. “تیم غیر ممکن” حاضر به رها کردن پروژه نمیشود و شروع به آزمایش و تجربه بیشتر برای تولید محصولات با کیفیت بهتر و با حساسیت های بیشتر در برابر نور میکند. تا جایی که موفق به تولید مجدد نگاتیو های معروف 8×10 پولاروید میشود.

یکی از نقاط قوت گروه غیرممکن این بود که فقط به تولید نگاتیو بسنده نکردند بلکه با تلاش بسیار آنرا دوباره متولد کردند و توانستند از مشکلات به وجود آمده در این راه عبور کنند.

دوربین شرکت پولاروید - نگاتیو استودیو

دوربین I-1 اولین محصول جدید پولاروید

تعداد محصولات تولید شده توسط این گروه روز به روز بیشتر میشود که برخی از آنها شامل محصولات دیجیتال نیز میباشند. دوربین I-1 اولین دوربین جدید پولاروید که حدود سال 2009 ارائه شد یاداور پولاروید های قدیمی بود اما امکان اتصال به موبایل را نیز فراهم میکرد. پس از آن کارخانه مجددا شروع به تولید برخی از محصولات قدیمی و بسیار معروف پولاروید از جمله POLAROID SX-70 TYPE کرد. در ادامه با استفاده از تکنولوژی های جدید دوربین ها و ابزار های متفاوتی مانند Polaroid Cube که به عنوان رقیبی برای دوربین های معروف Go Pro ارائه شد و یا IMPOSSIBLE INSTANT LAB که با نصب یک اپلیکیشن قابلیت اتصال به موبایل و چاپ عکس های گرفته شده با آن را دارد نیز تولید شد.

دوربین Polaroid Cube رقیبی جدید

خبر جالب اینکه 5 می امسال 2017 یکی از سهامداران اصلی گروه غیرممکن تماما حق امتیاز پولاروید کورپوریشن و برند آن و همچنین “پروژه غیرممکن” را از مابقی سهامدارارن خریداری کرد. Smolokowski family که در سال 2012 بیست درصد از سهام پروژه غیرممکن را خریداری کرده بود، در سال 2014 پسر بیست ساله خود را به عنوان مدیر عامل این پروژه معرفی کرد و در نهایت اوایل امسال موفق به خرید کلیه سهام این شرکت 80 ساله شد.

برنامه های آتی این شرکت هنوز اعلام نشده است اما با توجه به زحمات گروه غیر ممکن و مطرح کردن مجدد دوربین های پولاروید به عنوان مد جدید در بین جوانان و با شروع برنامه های تبلیغاتی نا اشکار اما منظم و هدفدار این شرکت روند رو به رشدی برای آن متصور میشود.

از سال 2008 تا به امروز این شرکت تولیدات بسیاری از جمله موبایل، تلویزیون، تبلت و … را به محصولات خود افزوده است و به احتمال بسیار زیاد در اینده نه چندان دور نیز شاهد ورود محصولات جدیدی از این برند خواهیم بود.

جهت مشاهده نسل جدید دوربین پولاروید در ایران اینجا را کلیک نمائید.

برگرفته و چکیده مطالب از سایت های MU.SA ، PetaPixel ، The Impossible Project website ، www.polaroid.com